Okap i rekuperacja w nowym domu. Błąd, który kosztuje tysiące złotych i jak go uniknąć

Współczesne budownictwo jednorodzinne w znacznej mierze opiera się na przegrodach o wysokiej szczelności oraz zaawansowanych systemach HVAC, w których rekuperacja odgrywa podstawową rolę.

Prawidłowa wymiana powietrza w pomieszczeniach mieszkalnych pozwala nie tylko na ograniczenie strat energii cieplnej, ale również na utrzymanie optymalnego mikroklimatu we wnętrzach przez całą dobę.

Szczególnym miejscem w bilansie wentylacyjnym jest jednak kuchnia – przestrzeń, w której podczas codziennego przygotowywania posiłków powstają duże ilości wilgoci, intensywnych zapachów oraz drobin tłuszczu unoszących się w gorącym powietrzu.

Tradycyjnym urządzeniem służącym do neutralizacji tych zanieczyszczeń jest okap kuchenny. W momencie, gdy w jednym budynku spotykają się dwa tak odmienne układy – lokalny wyciąg o wysokiej wydajności oraz zrównoważona wentylacja centralna – pojawia się szereg wyzwań.

Inwestorzy oraz wykonawcy nierzadko stają przed dylematem, w jaki sposób zorganizować współpracę obu instalacji, aby nie zaburzyć bilansu powietrza i nie doprowadzić do uszkodzenia cennych komponentów. 

Ignorowanie zależności pomiędzy podciśnieniem a nawiewem może skutkować nie tylko obniżeniem komfortu mieszkańców, lecz także poważnymi awariami sprzętu.     

Lepki tłuszcz i uszkodzony wymiennik

Podstawową zasadą, od której nie ma odstępstw w prawidłowo zaprojektowanym budynku, jest zakaz bezpośredniego wpinania okapu wyciągowego w kanały wywiewne instalacji rekuperacji.

Pierwszym i najbardziej niszczycielskim czynnikiem jest tłuszcz.

Powietrze znad płyty grzewczej niesie ze sobą lepką zawiesinę, która osiada na wewnętrznych ściankach przewodów wentylacyjnych, filtrach oraz na samych płytach wymiennika ciepła.

Zanieczyszczony tłuszczem wymiennik stopniowo traci sprawność odzysku energii, staje się niemożliwy do dokładnego wyczyszczenia, a w skrajnych przypadkach ulega trwałemu uszkodzeniu, co wiąże się z natychmiastową utratą gwarancji producenta.

Co więcej, nagromadzony w kanałach tłuszcz stanowi pożywkę dla bakterii oraz grzybów i stwarza realne zagrożenie pożarowe.

Drugim powodem jest znacząca rozbieżność w strumieniach przepływającego powietrza.

Standardowy wywiew rekuperacji z pomieszczenia kuchennego projektowany jest na poziomie od 30 do 70 metrów sześciennych na godzinę, co wynika bezpośrednio z zapisów normy PN-83/B-03430.

Dla przykładu, w mieszkaniu do trzech osób z kuchenką elektryczną wymagany strumień wynosi 30 metrów sześciennych na godzinę, przy większej liczbie mieszkańców wzrasta do 50, natomiast przy kuchence gazowej osiąga 70 metrów sześciennych na godzinę.

Tymczasem typowy okap kuchenny generuje w trybie pracy strumień rzędu od 300 do nawet 600 metrów sześciennych na godzinę. Wtłoczenie tak ogromnej objętości powietrza w kanały o niewielkich średnicach wywołuje gwałtowny wzrost oporów przepływu, generuje uciążliwy hałas i doprowadza do przeciążenia wentylatorów w centrali.

Trzecim argumentem przeciwnym łączeniu obu układów jest całkowite rozbalansowanie instalacji.

Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła opiera się na precyzyjnie wyregulowanym równoważeniu strumienia powietrza nawiewanego i wywiewanego.

Włączenie urządzenia o wydajności kilkuset metrów sześciennych na godzinę powoduje nagłe zaburzenie ciśnienia w całym budynku, co negatywnie wpływa na przewietrzanie pozostałych pomieszczeń, takich jak sypialnie czy salon.

Skuteczne rozwiązanie w domu energooszczędnym

Najbardziej skutecznym wariantem odprowadzania oparów kuchennych przy zachowaniu pełnej sprawności rekuperacji jest zastosowanie okapu wyciągowego pracującego w całkowicie niezależnym układzie.

Opary znad płyty grzewczej należy wyprowadzić osobnym przewodem o gładkich ściankach bezpośrednio przez ścianę zewnętrzną budynku lub ponad połać dachu.

Średnicę kanału dobiera się zgodnie z wytycznymi producenta okapu – najczęściej jest to od 125 do 150 milimetrów – starając się przy tym prowadzić trasę jak najkrótszą drogą, eliminując zbędne kolana i załamania.

Miejsce wyrzutu powietrza z okapu musi znajdować się w możliwie dużej odległości od czerpni rekuperatora, najlepiej na innej elewacji, co zapobiega zaciąganiu zapachów i tłuszczu do centrali wentylacyjnej.

Niezwykle istotnym elementem takiej instalacji jest właściwa izolacja termiczna kanału wyciągowego na odcinkach przechodzących przez strefy nieogrzewane oraz w miejscu przejścia przez przegrodę zewnętrzną.

Brak izolacji prowadzi do wykraplania się pary wodnej wewnątrz przewodów i ściekania kondensatu w stronę okapu lub elewacji.

Równie istotną rolę odgrywa szczelna klapa zwrotna. Zastosowanie zaworu sprężynowego lub magnetycznego z uszczelką gumową zapobiega niekontrolowanemu napływowi zimnego powietrza z zewnątrz w momentach, gdy okap pozostaje wyłączony.

Zwykłe klapki grawitacyjne dodawane fabrycznie do okapów nie zapewniają wystarczającej szczelności w budynkach energooszczędnych.

Należy pamiętać, że okap usuwający z pomieszczenia kilkaset metrów sześciennych powietrza na godzinę tworzy w szczelnym domu odczuwalne podciśnienie.

Aby uniknąć spadku wydajności wyciągu, głośnej pracy wentylatora oraz problemów z otwieraniem drzwi, konieczne jest zapewnienie nawiewu powietrza kompensacyjnego.

Najprostszym sposobem jest rozszczelnienie lub uchylenie okna na czas intensywnego gotowania. W nowo projektowanych domach stosuje się jednak bardziej komfortowe rozwiązania automatyczne, na przykład ścienną przepustnicę czerpną otwieraną sygnałem elektrycznym wysyłanym bezpośrednio po włączeniu okapu.

* Wartości wywiewu z kuchni oznaczają minimalne strumienie według normy PN-83/B-03430 dla kuchni z oknem zewnętrznym.

Pochłaniacz z filtrem węglowym

Alternatywnym i rekomendowanym rozwiązaniem w budownictwie pasywnym oraz domach o wysokim standardzie energetycznym jest montaż okapu pracującego w obiegu zamkniętym jako pochłaniacz.

Urządzenie tego typu zasysa powietrze znad płyty grzewczej, przepuszcza je przez metalowy filtr przeciwtłuszczowy oraz filtr z węglem aktywnym, a następnie oczyszczone z zapachów i cząstek tłuszczu zwraca z powrotem do przestrzeni kuchennej.

Główną zaletą pochłaniacza jest całkowity brak ingerencji w bilans powietrza w budynku. Urządzenie nie wymaga wykonywania przebić w przegrodach zewnętrznych, nie generuje podciśnienia i nie wywołuje strat energii cieplnej związanych z usuwaniem ogrzanego powietrza na zewnątrz.

Wilgoć oraz ciepło powstające podczas gotowania są w tym przypadku stopniowo i stale usuwane przez ciągle pracujący wywiew rekuperacji.

Eksploatacja okapu w trybie pochłaniacza nakłada na użytkowników obowiązek regularnej konserwacji.

Podczas gdy metalowe filtry przeciwtłuszczowe można myć w zmywarce, filtry węglowe podlegają bezwzględnej wymianie – zazwyczaj co trzy do sześciu miesięcy, w zależności od intensywności użytkowania.

Przy częstym i intensywnym smażeniu pochłaniacz może wykazywać nieco niższą skuteczność w wychwytywaniu zapachów niż klasyczny wyciąg, jednak dla wielu budynków o wyśrubowanych parametrach szczelności pozostaje bezpieczną i przewidywalną opcją.

Dodatkowa tarcza dla instalacji

Niezależnie od wyboru pomiędzy okapem wyciągowym a pochłaniaczem, w kuchni musi znajdować się osobny, stale pracujący punkt wywiewny instalacji rekuperacji.

Okap uruchamiany jest jedynie okresowo, natomiast wentylacja mechaniczna działa w trybie ciągłym przez całą dobę, zapewniając stałą wymianę powietrza, usuwanie wilgoci oraz zapachów pozostałych po zakończeniu przygotowywania posiłków.

Anemostat wywiewny rekuperacji umieszcza się pod sufitem, z zachowaniem odpowiedniego odstępu od samej płyty grzewczej. Pozwala to uniknąć bezpośredniego zaciągania gorących oparów tłuszczowych.

Bardzo dobrym rozwiązaniem technicznym jest zastosowanie zaworu wywiewnego wyposażonego w dodatkowy filtr siatkowy lub włókninowy.

Taki element stanowi dodatkową barierę ochronną dla kanałów wentylacyjnych rekuperacji, zatrzymując drobinki tłuszczu, które nie zostały wyłapane przez filtry okapu.

Prawidłowe usytuowanie punktu wywiewnego pozwala ponadto utrzymać właściwy kierunek przepływu powietrza w domu – od stref czystych, takich jak pokoje i sypialnie, w stronę stref brudnych, do których zalicza się kuchnię i łazienki. Dzięki temu zapachy kuchenne nie rozchodzą się po pozostałych częściach budynku.

Automatyczny nawiew kompensacyjny

Nowoczesne centrale rekuperacyjne oraz zaawansowane okapy kuchenne oferują możliwości integracji automatyki bez konieczności fizycznego łączenia ich kanałów powietrznych.

Wykorzystanie sygnałów sterujących pozwala na osiągnięcie wysokiego komfortu użytkowania oraz podniesienie efektywności przewietrzania w momentach wzmożonego powstawania wilgoci.

Dedykowane moduły sterujące umożliwiają skonfigurowanie systemu w taki sposób, aby włączenie okapu kuchennego automatycznie przesyłało sygnał do rekuperatora.

W reakcji na to zgłoszenie centrala wentylacyjna może przełączyć się w tryb przewietrzania intensywnego lub tymczasowo zmodyfikować wydajność wentylatorów nawiewnych i wywiewnych.

Przy zastosowaniu okapu wyciągowego automatyka może równolegle otworzyć dedykowaną przepustnicę kompensacyjną, dostarczając odpowiednią ilość powietrza z zewnątrz.

W przypadku pracy okapu jako pochłaniacza, automatyczne zwiększenie wydajności rekuperatora w trakcie gotowania pozwala na szybsze odprowadzenie nadmiaru pary wodnej oraz zapachów, których filtr węglowy nie zdołał w pełni zaabsorbować.

Tego typu bezprzewodowa lub przewodowa integracja automatyki podnosi funkcjonalność obu instalacji przy zachowaniu pełnego bezpieczeństwa urządzeń.

Śmiertelnie niebezpieczne podciśnienie

Planowanie wyciągu kuchennego w budynku wyposażonym w kominek lub inne urządzenia spalinowe wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności.

Praca wydajnego okapu wyciągowego w bardzo szczelnym domu wywołuje podciśnienie, które przy braku odpowiedniej kompensacji powietrza może doprowadzić do odwrócenia ciągu w przewodzie kominowym. Zjawisko to niesie śmiertelne zagrożenie w postaci zaciągania spalin oraz tlenku węgla do wnętrza pomieszczeń mieszkalnych.

W domach z rekuperacją i okapem wyciągowym bezwzględnie zaleca się stosowanie wkładów kominkowych z zamkniętą komorą spalania oraz niezależnym doprowadzeniem powietrza do paleniska z zewnątrz budynku.

Dodatkowym zabezpieczeniem są ciśnieniowe czujniki różnicowe, które blokują możliwość uruchomienia okapu w momencie, gdy w pomieszczeniu z kominkiem powstanie niebezpieczny spadek ciśnienia.

Obowiązkowym elementem wyposażenia takich budynków są również atestowane czujniki tlenku węgla montowane w pobliżu urządzeń grzewczych.

Wymogi bezpieczeństwa po raz kolejny wskazują, jak istotne jest przemyślane zaplanowanie dopływu powietrza kompensacyjnego w przypadku wyboru okapu wyciągowego.

Bezawaryjna wentylacja na lata

Okap kuchenny i wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła mogą sprawnie współpracować w jednym budynku, tworząc bezpieczny i energooszczędny system. Warunkiem koniecznym jest jednak traktowanie ich jako dwóch odrębnych instalacji o odmiennych zadaniach.

Rekuperacja odpowiada za ciągłe, higieniczne przewietrzanie całego domu, natomiast okap pełni funkcję wyciągu stanowiskowego usuwającego skumulowane zanieczyszczenia w miejscu ich powstawania.

Ostateczny wybór pomiędzy okapem wyciągowym z osobnym kanałem a pochłaniaczem z filtrem węglowym powinien zapaść na etapie opracowywania projektu wentylacji, jeszcze przed przystąpieniem do prac wykończeniowych i montażu zabudowy meblowej.

Pozwala to na bezproblemowe rozprowadzenie odpowiednich przewodów, wykonanie szczelnych przejść przez przegrody, zaplanowanie przepustnic kompensacyjnych oraz poprowadzenie instalacji elektrycznej pod automatykę sterującą.

Przemyślana decyzja projektowa zapewnia wysoki komfort eksploatacji, cichą pracę urządzeń oraz bezawaryjne funkcjonowanie centrali rekuperacyjnej.

Źródło i zdjęcia: aeroVent

Fot. otwierająca; Adobe Stock

Zapisz się na newsletter!

DARMOWY PORADNIK BUDOWLANY

PROSTO NA TWÓJ E-MAIL